میلگرد
میلگردها به دو دسته کلی ساده (با سطح صاف و مقاومت کمتر) و آجدار (دارای برآمدگی برای درگیری بهتر با بتن و مقاومت کششی بالا) تقسیم می شوند.
میلگرد ساده
این نوع میلگرد که به دلیل درصد پایین کربن در آلیاژ خود، به «فولاد نرم» نیز معروف است، ویژگیها و کاربردهای دقیقتری دارد:
۱. شکلپذیری فوقالعاده:
مهمترین خصیصه میلگرد ساده، قابلیت خمکاری و برش آسان آن است بدون اینکه دچار ترک یا شکست ترد شود. این ویژگی آن را برای کارهایی که نیاز به تغییر شکل زیاد دارند، ایدهآل میکند.
۲. ضعف در درگیری با بتن:
همانطور که گفته شد، سطح صیقلی آن باعث میشود اصطکاک لازم با بتن را ایجاد نکند. اگر به عنوان میلگرد اصلی در تیر یا ستون استفاده شود، هنگام زلزله یا فشار زیاد، به راحتی از درون بتن سُر میخورد و بیرون کشیده میشود که منجر به فروپاشی سازه خواهد شد.
۳. کاربردهای مجاز و رایج:
خاموتها (تنگها): پرکاربردترین استفاده آن برای ساخت خاموت (آرماتورهای عرضی حلقهای) است که دور میلگردهای آجدار اصلی بسته میشوند تا آنها را نگه دارند و مقاومت برشی ایجاد کنند.
میلگرد حرارتی و جمعشدگی: در دالهای بتنی (سقف و کف) برای جلوگیری از ترکهای ناشی از تغییر دما و خشک شدن بتن استفاده میشود.
اتصالات و قطعات مدفون: برای ساخت قلابها، عصاییها و برخی قطعاتی که در بتن دفن میشوند.
صنعت: در ساخت پیچ، مهره، میخ و قطعات فورج (آهنگری).
۴. قابلیت جوشکاری:
میلگردهای ساده معمولاً قابلیت جوشپذیری بسیار خوبی دارند که در کارهای صنعتی و اتصالات خاص مزیت محسوب میشود.
میلگرد آجدار
میلگرد آجدار، پروفیلی فولادی است که بر خلاف سطح صیقلی میلگرد ساده، روی بدنه خود دارای برجستگیها و فرورفتگیهای منظمی به نام «آج» است. این میلگردها از آلیاژهای فولادی سختتر و نیمهسخت (با درصد کربن بالاتر نسبت به میلگرد ساده) تولید میشوند، بنابراین مقاومت کششی و تنش تسلیم (نقطهای که فولاد شروع به تغییر شکل دائمی میکند) در آنها بسیار بالاتر است.
چرا میلگرد را آجدار میکنند؟ (مهمترین نکته)
هدف اصلی از ایجاد آج، «درگیری مکانیکی با بتن» است.
بتن در فشار بسیار قوی است اما در کشش بسیار ضعیف. میلگرد داخل بتن قرار میگیرد تا نیروهای کششی را تحمل کند. اگر میلگرد صاف باشد، تحت فشار زیاد (مثل زلزله) به راحتی از درون بتن سُر میخورد و بیرون کشیده میشود.
آجها مانند دندانههایی عمل میکنند که در بتن قفل میشوند و اصطکاک را به شدت افزایش میدهند. این باعث میشود بتن و فولاد به صورت یک جسم واحد (بتن مسلح یا بتن آرمه) عمل کنند.
انواع میلگرد آجدار (در استاندارد ایران)
در بازار و استاندارد ایران، میلگردهای آجدار به سه دسته اصلی تقسیم میشوند که تفاوت آنها در شکل آج، میزان مقاومت و قابلیت جوشکاری/خمکاری است:
۱. میلگرد آجدار گرید A2 نیمهسخت با آج مارپیچ
شکل آج: آجها به صورت فنری و مارپیچ ممتد دور میلگرد پیچیده شدهاند.
ویژگی: مقاومت آن از میلگرد ساده بیشتر، اما از A3 کمتر است. نسبت به A3 کمی نرمتر است و شکلپذیری بهتری دارد.
کاربرد: در ساختمانسازی سبک و گاهی برای خاموتزنی (در صورت تایید مهندس) استفاده میشود.
نکته: جوشکاری روی آن در شرایط خاص مجاز است، اما توصیه نمیشود.
۲. میلگرد آجدار گرید A3 سخت با آج جناغی
شکل آج: پرکاربردترین نوع در ایران است. آجها به شکل عدد هفت و هشت فارسی (۷ و ۸) یا اصطلاحاً «جناغی» هستند.
ویژگی: مقاومت بسیار بالایی دارد و در دسته فولادهای سخت قرار میگیرد. به همین دلیل، ترد (شکننده) است و شکلپذیری کمی دارد.
کاربرد: این میلگرد، آرماتور اصلی در فونداسیون، ستونها، تیرها و دیوارهای برشی است.
نکته حیاتی: جوشکاری و خمکاری با زاویه تند روی میلگرد A3 اکیداً ممنوع است، زیرا باعث شکستن آن میشود.
۳. میلگرد آجدار گرید A4 خیلی سخت با آج مرکب
شکل آج: جدیدترین نسل میلگرد با آجهای مرکب (ترکیبی از دوکی و جناغی).
ویژگی: بالاترین مقاومت را در بین میلگردهای ساختمانی دارد. با استفاده از تکنولوژیهای جدید (مانند ترمکس)، سعی شده با وجود سختی بالا، قابلیت شکلپذیری آن هم تا حدی حفظ شود.
کاربرد: در سازههای بسیار سنگین، پلها و برجهای بلندمرتبه استفاده میشود تا بتوان با مصرف تعداد کمتری میلگرد، به مقاومت مورد نظر رسید (کاهش تراکم آرماتور).